07 Aralık 2015 17:41
Kimlerin defter tutma zorunluluğu var?
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir ve aynı zamanda bağımsız denetçi olan Mustafa Cintaş, işletmelerin defter tutma zorunlulukları ve bu defterlerin tutulacağı durumlar hakkında bilgiler verdi
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir ve aynı zamanda bağımsız denetçi olan Mustafa Cintaş, işletmelerin tutacağı defterleri ile bu defterlerin hangi durumlarda tutulup tutulmayacağı hakkında bilgiler verdi. Cintaş, defter tutma ile ilgili olarak bilgiler verdi ve “Defter tutma, işletmede meydana gelen parasal işlemlerin belli bir düzen içerisinde ticari defterlere yazılmasını ifade eder. Devlet harcamalarının karşılandığı, en büyük kaynak vergidir. Vergi para demektir. O halde kazanç elde eden bütün gerçek ve tüzel kişilerin kazançları üzerinden ödeyecekleri vergi devleti yakından ilgilendirir. Devlet, kişilerin vergi karşısındaki durumlarını, verginin doğru hesaplanıp hesaplanmadığını, işletmenin tuttuğu ticari defter ve belgelerden öğrenir ve takip edebilir. Bu nedenledir ki Vergi Usul Kanunu için ticari defter ve belgeler önemli yer tutmaktadır. Aynı şekilde, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’na göre de ticari defterler önemli yer tutmaktadır. Türk Ticaret Kanunu’na göre; her tacir, ticari defterleri tutmak ve defterlerinde, ticari işlemleriyle ticari işletmesinin iktisadi ve mali durumunu, borç ve alacak ilişkilerini ve her hesap dönemi içinde elde edilen neticeleri, açıkça görülebilir bir şekilde ortaya koymak zorundadır. Defterler, üçüncü kişi uzmanlara, makul bir süre içinde yapacakları incelemede işletmenin faaliyetleri ve finansal durumu hakkında fikir verebilecek şekilde tutulur. İşletme faaliyetlerinin oluşumu ve gelişmesi defterlerden izlenebilmelidir. Defter tutma olayını bir de defter tutan kişi yönünden ele alırsak; ticari defterlerini ticari belgelere dayanarak yasaların istediği şekilde tutan bir işletme sahibi, defterde yer alan kayıtlara bakmak suretiyle: İşletmesinin kar-zarar durumunu öğrenir. Satacağı malların maliyet fiyatını, dolayısıyla satış fiyatını bilir. İşletmesi ile ilişkisi olan kişilerle, arasındaki borç alacak tutarlarının ne olduğunu öğrenir. Devletine ödeyeceği vergi tutarını bilir, istatistiksel bilgi elde eder, önceki dönemlerle içinde bulunduğu dönemi karşılaştırma imkânı bulabileceğinden işletmesinin verimini arttırıcı kararlar alır. Anlaşmazlık durumunda bu defter ve belgelerini ispat aracı olarak gerekli mercilere sunar” dedi.
DEFTER TUTMAKLA YÜKÜMLÜ OLMAYANLAR DA VAR
Açıklamasının devamında defter tutmakla yükümlü olanlar hakkında bilgiler verdi ve “Defter tutmakla yükümlü olanlar, kimlerin ticari defter tutmak zorunda olduğu Vergi Usul Kanunu’nun 172. maddesinde belirtilmiştir. Buna göre ticaret ve sanat erbabı, ticaret şirketleri, iktisadi kamu müesseseleri, dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler, serbest meslek sahipleri ve çiftçiler, defter tutmak zorundadırlar. Türk Ticaret Kanunu’nun 64. maddesinde belirtildiği şekliyle; herhangi bir sınıflamaya dâhil etmeden ‘Her tacir, ticari defterleri tutmak’ zorundadır şeklinde genel bir ifade de kullanmıştır. Defter tutmakla yükümlü olmayanlar da bulunuyor” dedi.
KİMLER DEFTER TUTMUYOR?
Defter tutmakla yükümlü olmayanlar hakkında da bilgiler veren Cintaş, “Yukarıda belirttiğimiz kişi ve kuruluşlardan, Vergi Usul Kanunu’nun 173. maddesinde belirtilen şartları taşıyanlar, ticari defter tutmak zorunda değillerdir. Bu şartlar kanunda şu şekilde sıralanmıştır: Gelir vergisinden muaf olan esnaf: İşyeri açmadan, işçi çalıştırmadan, pazar takibi yapmadan, motorlu araç kullanmadan değeri yüksek olmayan malları kendi adına üreten ya da alıp satan kişiler gelir vergisinden muaf oldukları için ticari defter tutmazlar. Gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçiler: Gelir Vergisi Kanunu’nun 54. maddesinde belirtilen işletme büyüklüklerini aşmamış olan çiftçiler, stopaj yoluyla vergilendirildikleri için ticari defter tutmazlar. Gelir Vergisi Kanunu’na göre kazançları basit usulde tespit edilenler: Ticari kazançları basit usulde vergilendirilenler, ticari defter tutmazlar. Basit usulde vergilendirilmek için Gelir Vergisi Kanunu’nun 47 ve 48. maddelerinde belirtilen genel ve özel şartları taşımak gerekir. Kurumlar vergisinden muaf olan iktisadi kamu müesseseleri ve dernek ile vakıflara ait iktisadi işletmeler var. Genel olarak kamu idare ve müesseseleri tarafından genel insan ve hayvan sağlığını koruma amaçlı, toplumsal amaçlı, eğitim amaçlı işletilen kurumlar, dernek ve vakıflara ait ve Bakanlar Kurulu’nca vergi muafiyeti tanınan vakıflar olup Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 4. maddesinde detaylı olarak belirtilmiştir. Bu müessese ve işletmeler de ticari defter tutmazlar. Yukarıdaki istisna hükümlerinin gelir veya kurumlar vergilerinden muaf olmakla beraber diğer vergilerden birine tabi olan ve bu vergileri götürü usulde tespit edilmeyen mükelleflerin muaf olmadıkları vergiler için tutacakları defterlerin tutulmasına muafiyet hakkı tanımamaktadır” dedi.
CİNTAŞ, DEFTER TUTMASI GEREKEN KİŞİLERİ AÇIKLADI
Cintaş, son olarak tutulacak defterler ile ilgili bilgiler verdi ve açıklamasını şu şekilde bitirdi: Tutulacak Defterler: 1-Gerçek Kişi Tacirler 1-A) 2.Sınıf Defter tutacaklar ile sermest meslek erbabı; İşletme Defteri, Serbest Meslek Kazanç Defteri, 1-B) 1. Sınıf Tacirler; Yevmiye Defteri, Defter-i Kebir, Envanter Defteri. 2-Anonim ve Limitet Şirketlerin (Ticaret Şirketlerinin) Tutacakları Defterler: Yevmiye Defteri, Defter-i Kebir, Envanter Defteri, Pay Defteri, (yeterli yaprak varsa gerek yok), Limitet Şirketlerde Müdürler Kurulu Karar Defteri, Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu, Karar Defteri, Genel Kurul Toplantı ve Müzakere Defteri (yeterli yaprak varsa gerek yok) tasdik ettireceklerdir.
